ေကာန္ေဗာ္ ရဲေဗာ္ ညးတာလ်ိဳင္ သကိုပ္ပှာန္ပု႙လၛႝဳလၛႝဳတအ္ဂွ္ ကတ္လၛတ္သဘာဓဝ္ပၜန္ဂတးေအာန္ ဒုင္ေကတ္ပေရင္ပၚပဲါ ေကုာံ ပၚပဲါဇကုေအာန္တုဲ အာယုက္ပၜန္ဂတးဂၜိင္ကႜင္ တာလ်ိဳင္ေဇှာ္တိုန္ကႜင္ ပြညးတအ္ဂွ္ ဒစုႝဒစးႀကဵကၜဳင္စး ကုပၜန္ဂတးကႜင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။

ေကၜာန္ဒဿံင္ပၜန္ဂတး ကြာ္ဒဿံင္လတူဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးဖိုဟ္ စိုတ္ဇကု ပြဇကု ဒစုႝဒစးႀကဵဒဿံင္စး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတး ဣရဂွ္ ဟြံစြံဒးသတိ ဆက္ကလိေလာန္ဒဿံင္ရ။ ဟိုတ္ဂြံဒွ္ သာ္ဏအ္ဂွ္ ေကၜာန္ကေမၜာန္ခိုဟ္၊ ဂြံေပဲါအံင္ဇှး ညးဟုီဂးထိုင္သးဂွ္ ဂြံဒုင္စဂၜိဳင္တုဲ စိုတ္သၜဳင္ညာတ္ေဇှာ္ကၜဳင္ လတူဇကုဇကုရ။ လညာတ္ေဇှာ္ကၜဳင္ လတူဇကုဟြံဂတာပ္ ညးမြဲဟြံတုပ္အဲ ညာတ္ေဍာတ္ေသာဲကၜဳင္ လတူညးတှဟ္ရ။ မြဲသာ္ပၜန္ဂွ္ တာလ်ိဳင္ဂွ္ေဇှာ္သၜဳင္ကၜဳင္ ဒးပၜတရဵေစှာန္ပညဳင္ လတူညးတှဟ္ဂၜိဳင္ကၜဳင္လအ္ကၜဳင္တုဲ စိုတ္ဓါတ္ပြတအ္ဂွ္ ဒွ္ကၜဳင္မြဲကဆံင္ မိက္ဂြံမံင္လတူညးတှဟ္ ဇဿာပ္ဒှာဲဂွ္ ဒွ္ကၜဳင္ရ။

မြဲသာ္ပၜန္ သဘာဝရဲလြပ္လြဟ္ ဒွ္ဒဿံင္ဗုီပှာန္အတိုင္သဘာဝပှာန္ ဒးမံင္ ဒးဟုီ ဒးဖန္ဇန္ဂၜိဳင္ကၜဳင္တုဲ စိုတ္ဓါတ္ရဲပှာန္ ပြရဲပှာန္ဂွ္ ဒွ္အာအခိုက္ ဒွ္အာဗုီဓမၼတာရ။ ဟိုတ္တအ္ဏအ္တုဲ ရဲပၜန္ဂတး ဝွ္ႀကံင္င္မြဲဂွ္ အေဃာမယိုက္ေဂၜင္ဒဿံင္တာလ်ိဳင္ပၜန္ဂတး စိုတ္ဓါတ္ပြတအ္ဂွ္ ဒစုႝဒစးႀကဵဒဿံင္စး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးဒွ္ကၜဳင္ရ။ ဗြဲေတဿင္ ဂြံဆုႝညာတ္ေကတ္ဒဿံင္တအ္ဂွ္ -

၁။ ပြမှိဟ္ တၜအဝုႝကုႝအမိင္

မှိဟ္တာလ်ိဳင္လၛႝဳလၛႝဳ သကိုပ္ပှာန္လၛႝဳလၛႝဳတအ္ဂွ္ နကုႝပေရင္ကေမၜာန္ေဗာ္ ဒွ္ကၜဳင္မှိဟ္တာလ်ိဳင္ကဆံင္ မကုႝအမိင္မၢး လတူမှိဟ္တာလ်ိဳင္သဿဝ္ဇကု၊ ေကာန္႐ုင္ဇကု၊ ေကာန္သၢံင္သဿဝ္တဲဇကုတအ္ဂွ္ စြံစိုတ္ညံင္ရဵေကာန္ရဲ ေကာန္ကြး ဍိက္ဂၜဲဳဇကုတုဲ ဟုီဂးဆက္ေဆာံစကာ ေစှာန္ပညဳင္ကုႝအမိင္ေကၜာန္စေလပ္ရ။ ပေရင္ေဗာ္ ပေရင္ပှာန္ ဒှာဲဒးစကာနကုႝအမိင္ အတိုင္သဘာဝပှာန္ဂွ္ သဿးဟြံေသင္ ဟြံ႐ုဲဒှာဲ ဟြံ႐ုဲအခိင္ ဟြံ႐ုဲကေမၜာန္ စကာဒဿံင္နကုႝအခိုက္ပှာန္ဂွ္မၢး ဒွ္အာပြမှိဟ္တၜအဝုႝ မကုႝအမိင္ရ။ အပႜဲဗြိဳင္ေဗာ္ ဗြိဳင္ဒပ္သဿးဟြံက ညးလၛႝဳတအ္ဂွ္ လတူညးေဇှာ္ဍဳင္ကြာန္ ညးအာယုက္ေဇှာ္ ပညာသမာဓိေဇှာ္ ပႜဲဍဳင္ကြာန္တအ္ဂွ္ေလဝ္ ဟုီဂးဆက္ေဆာံ စကာေစှာန္ဒဿံင္ပညဳင္ နကုႝအဝုႝ ရပ္လဝ္ေသှာဝ္တၜအဝုႝဒွ္ကၜဳင္ရ။ ပြသာ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ကၜဳင္မၢး ရဲေဗာ္တအ္ကုီ၊ ရဲဒပ္တအ္ကုီ၊ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ကုီ အေခါင္အရာဂြံဟုီဂး သ႘ကၜ႘ပၚပဲါပၲိဳန္ထၞးဟြံမြဲ ဒးဒုင္ဒဿံင္ ညံင္ကုႝဍိက္ဂၜဲဳတုဲ ေဝင္ပဲါႀသာဲျခာတိတ္အာ ႏူဗြဳိင္ပၜန္ဂတးရ။ ဟိုတ္ဂွ္တုဲ ပြသာ္တအ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ပြမဒစုႝဒစးႀကဵစး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးမြဲရ။

၂။ ပြမှိဟ္ ဒုင္စသို္င္အေခါင္ေတဿင္

ဂြံကၜဳင္တာလ်ိဳင္သၜဳင္၊ ဂြံရပ္ကၜဳင္ၾသန္ေဗာ္ဂၜိဳင္င္၊ ဂြံပိုင္ကၜဳင္ ေကာန္ရဲေကာန္ကြး၊ ဂြံထၞးကၜဳင္အဝုႝနာနာ၊ ဂြံကၜဳင္အေခါင္အရာ သြက္ဂြံဖန္ဖက္ဂၜဳိင္ကုႝသာ္တုဲ စိုတ္ဘဝင္သၜဳင္ကၜဳင္ရ။ စိုတ္ဘဝင္သၜဳင္လုပ္ကၜဳင္မၢး ဗၜးတိတ္ႏူေလဿင္ဓမၼတာ အတိုင္ပဿိက္စိုတ္ဇကု မဒွ္ေတဿင္ႏူညးတှဟ္ဂွ္ ရပ္စကာကေပါတ္ကဆံင္သၜဳင္င္၊ စသုင္ဗိုက္လတက္ခိုဟ္ဟ္၊ ႐ုဲဒဿံင္ဒှာဲၐိုဟ္ႀသိဳဟ္သိုက္သၜိင္၊ မိပ္လဟိင္ကုႝကြိင္ကြိဳက္ေလွ္ဒေယွ္တုဲ ဒုင္စသိုင္ေတဿင္ ႏူညးဂမၜိဳင္ရ။ ပြမဒုင္စသိုင္ အေခါင္ေတဿင္ဏအ္ လုပ္ကၜဳင္မၢး လညာတ္ေကာန္ပၜန္ဂတးမြဲစြံ မံင္တုပ္စတုပ္ ဒုင္စအေခါင္တုပ္ဂွ္ ဟြံဒွ္ရတုဲ ညးမဗက္လက္ႀကဵတအ္ စိုတ္ေဟာံျဇကၜဳင္ ဒုင္ဒဒိုက္ဟြံမာန္ ပၚဍာန္ႀသာဲျခာတိတ္အာ ႏူဗြိဳင္ပၜန္ဂတးရ။ ညးဍဳင္ကြာန္ မဆုႝညာတ္တီေကတ္ ပေရင္ဒဒွ္တအ္ဏအ္ေလဝ္ ညာတ္ေဗၜတ္ကၜဳင္ လတူရဲပၜန္ဂတး မထၞးဟိုတ္ ကုပေရင္ေကာန္ဂကူတုဲ ေရက္ေကတ္ပၲိတ္ဒံဿင္ပရဲ လတူညးတအ္ေရာင္ ေစွ္ကၜဳင္စိုတ္တုဲ ႐ုီဗင္ထံက္ဂလာန္ ဟြံမာန္၊ သၸပဓါန္ကၜဳင္ ကုဂေကာံတှဟ္ဟ္ ေထာအ္ကၜဟ္ကၜဳင္ကေမၜာန္ပၜန္ဂတးပု႙ေရာင္တုဲ ပြသာ္တအ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ပြမဒစုႝဒစး ကရဵစး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးမြဲသာ္ေရာင္။

၃။ ပြမှိဟ္ ပၜံင္ၐးစ

ညးတာလ်ိဳင္လၛႝဳ သကိုပ္ဒပ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ပု႙ရဲပၜန္ဂတး သၜးလမ်ီဳတုဲ မင္မြဲစုႝဒှာကုႝပုိန္ျဒပ္သၛိဌာန္ ညးဍဳင္ကြာန္ေရာင္။ ဟိုတ္ႏူပု႙မင္မြဲလဝ္တုဲ ညးတအ္ဂြံမံင္ၐိုဟ္ဟ္ ဂြံေကၜာန္စခိုဟ္ဟ္ ဂြံဒွ္ကၜဳင္ျဒပ္ရတ္ သာ္ဏအ္ေရာင္၊ ဟိုတ္ဂွ္ရ ပု႙ရဲမမင္မြဲတအ္ ဂြံဖဲလဲမိပ္ျမဟ္ ဂြံဒွ္ျဒဟတ္ဂွ္ ညးတအ္ ဒးထံင္ပင္႐ုီဗင္ပု႙ ေထက္ေရာင္ညာတ္တုဲ အာတ္မကၜိက္စာင္အဒါ အရက္သုရာ ကြာန္ၐဲ ၐံက္တအ္ရ။ ဒှာဲလၛႝဳ ေပဲါသဘင္ဒွ္မၢး ၾသန္ခရိတ္ေလဝ္ အာတ္ေလပ္ရ။ သုီအာတ္ သီုဓရတ္ဖန္ဖက္ ညံင္ကုႝညးေဇှာ္ကြာန္တအ္ မံင္ဟြံဂြံတုဲ ညးဒးဖန္ကုႝရ။ မၛးႏူအကံက္အေခါန္ ေလဿင္ကေမၜာန္ေဗာ္ အာတ္ဒဿံင္သာ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ပြပၜံင္ၐးစ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ရ။ ၐက္ႏူကုႝေသှာတ္ဗၞတ္ ညးတအ္ဒုင္ကဿဲဳ ဒးကုႝကၜဳင္ဂၜိဳင္ကုႝဝါတုဲ စိုတ္အိုတ္ကၜဳင္ လတူရဲပၜန္ဂတး ဂၜာဲကၜဳင္နဲကဲ ညံင္ဂြံဗၜးၐးတိတ္ ႏူဘဲမဒးဒုင္သဇိုင္ ရဲပၜန္ဂတးတအ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ပြဏအ္ဂွ္ ဒွ္ပြဒစုႝဒစး ကရဵစး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးမြဲသာ္ကုီေရာင္။

၄။ ပြမှိဟ္ ပလုီအခိုက္ကှာေသှာတ္ဝ္ဍဳင္ကြာန္

မှိဟ္တာလ်ိဳင္လၛႝဳ သကိုပ္ဒပ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ဇကုႏြံကုႝဒပ္၊ ႏြံကုႝျဒဟတ္လြဟ္တုဲ ဗုီဒးစိုတ္ဖန္က္ဒဿံင္ရ။ ဟြံေ႐ွ္ေသွ္မင္မြဲေသှာတ္ဝ္ဍဳင္ကြာန္ ဟြံေရာံဓည သၸကာကုႝ အခိုက္ကှာဍဳင္ကြာန္ ဗုီစိုတ္ဒွ္ ဖန္က္ဏာ လတူဍဳင္ကြာန္ႏြံရ။ ညးေဇှာ္ဍဳင္ကြာန္တအ္ဂွ္ ကြာန္ညးတအ္ ညံင္ဂြံညိင္ဝတ္ ကေမၜာန္မပတံ ဍဳန္အရက္၊ သြံအရက္၊ ရပ္ဍာ္တာ၊ ပံက္ဝိုင္ေဝင္၊ ဗဇုႝစာင္တအ္ဂွ္ ညးတအ္ကဿာတ္လဝ္ရ။ ဇကုစိုပ္အာမြဲမြဲလစုတ္ ဗုီဒးစိုတ္ ပံက္ဖန္သၸပလုီဏာ ေသှာဝ္ဍဳင္ကြာန္ရ။ မြဲသာ္ပၜန္ အခိုက္ကှာညးတအ္ မပတံကုႝ ထိင္ဒဝ္ေ႐ွ္ေသွ္လဝ္ သၛိဗဇု၊ သၛိဗယိတအ္ဂွ္ ပလုီပလာ္တက္ပကဝ္ေထာအ္ေလဝ္ သၸစဒွ္ရ။ ဗုီစိုတ္ဒွ္ ဖန္ဏာ ညံင္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ေမတၲာဂြံလုီ လတူပၜန္ဂတးေရာင္ဂွ္ေလဝ္ ဟြံသၸကာ ေကၜာန္ဒဿံင္သာ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ပြဒစုႝဒစး ကရဵစး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတး မြဲဗုီကုီေရာင္။

၅။ ပြမှိဟ္ ႐ုိင္ဇိုင္ ဟြံတီဂါရဝမှိဟ္

မှိဟ္တာလ်ိဳင္လၛႝဳ သကိုပ္ပှာန္လၛႝဳ ေကာန္သၢံင္ ေကာန္ေဗာ္လၛႝဳတအ္ဂွ္ ဂြံလဝ္လြဟ္တုဲ ညးမြဲဟြံပကာ မိက္ဂြံကုႝ ညးတှဟ္ေကာ္ဇကုအစာ၊ မိက္ဂြံကုႝညးတှဟ္ေဖက္ဇကုရ။ ပူဂုႝသာ္ဏအ္ဂွ္ လတူညးဍဳင္ကြာန္ မိက္ဂြံထၞးအဝုႝတုဲ ဟုီဂးဆက္ေဆာံ နကုႝအေရဝ္ မ႐ုိင္ဇိုင္ ဂၜိဳင္ကုႝနဲကဲ မဍႝဳဍိဳက္ေကတ္ေစဝ္လတူရ။ အခိင္ညးတာလ်ိဳင္ေဇှာ္ႏူဇကုဟြံမြဲဂွ္ ဗၞဴတိုန္အရက္သုရာပၜန္မၢး ပြမ႐ုိင္ဇိုင္တအ္ဂွ္ မံက္တိုန္ကၜး

ကၜးရ။ လတူညးဍဳင္ကြာန္ ညးေဇှာ္ကြာန္တအ္ဂွ္ ဟြံတီပေရင္ဂါရဝ နကုႝမအေရဝ္မ႐ုိင္ဇိုင္ ဟုီဂးဆက္ေဆာံ ဘပလသၸမာန္ နဲနာနာသာ္ရ။ လေဆာဝ္လေဆာဝ္ ညံင္ရဵဟဍဳတ္ဓမက္ ဟုီလက္ဏာၾကာန္န္ရ။ ဘကုႝအေရဝ္ ဘကုႝလြဟ္ ဂၜာဲဗဒွ္တိုန္ျပသှာတုဲေလဝ္ ဂၜာဲဂလာန္ ကုႝညးဍဳင္ကြာန္ေလပ္ရ။ တာလ်ိဳင္ရဲပၜန္ဂတးမြဲ မဒးစန္ဒက္ေသာင္ကလး ဟုီပ်းကုႝညးဍဳင္ကြာန္ ညံင္ဂြံေစွ္စိုတ္ ထံက္ဂလာန္ကေမၜာန္ပၜန္ဂတးဂွ္ ဟြံသၸ၊ ပြဒစုႝဒစးကရဵစး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးသာ္ဏအ္ဂွ္ေဟင္ ေကၜာန္သၸဒဿံင္ႏြံကၜဳင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။

၆။ ပြမှိဟ္ဟုီဂး ပလုီကေမၜာန္

ပူဂုႝလၛႝဳလၛႝဳတအ္ဂွ္ စိုပ္ဂြံေဗာ္ ေကၜာန္ဂြံပၜန္ဂတးလအ္ကၜဳင္၊ ဂြံကၜဳင္တာလ်ိဳင္ၐိုတ္ဒးရးတုဲ ဗုီဇကုမဆိင္ ဒွ္ကၜဳင္ဟြံမာန္၊ ဗုီဇကုမခ်ပ္ ေကၜာန္ဟြံစုိပ္၊ သတၲိဗ်တၲိေလဝ္ ဟြံဂံင္ထၞး ညးတှဟ္ေလဝ္ ဟြံကုႝကႜိဳပ္ကုႝဇကုတုဲ ဇဲအိုတ္ ျဒဟတ္အိုတ္ စိုတ္ေစွ္ကၜဳင္ရ။ ေကၜာန္ဟြံမာန္မၢး ေဒါအ္ဇူေထာအ္ေလဝ္ ဟြံေသင္။ ပေရင္ေယာင္ယာဍိဳန္လ်ပႜဲေဗာ္ဂွ္ ညံင္ရဵတာလ်ိဳင္ဇကုဟြံမြဲ ဟုီဂးဒဿံင္ဗၛးဝိုင္ အၾကာညးဂမၜိဳင္ ဒှာဲမဟုီဟြံေထက္တအ္ရ။ ညာတ္ေယာင္ယာဂွ္ ညံင္ဂြံပေလဝ္မာန္ ဟုီဂးအပႜဲဝိုင္ ဂၜာဲဟိုတ္ဖုႝသဇိုင္ ဂြံပေလဝ္ဟြံေသင္။ ပတိုန္ထၞးကုႝညးတာလ်ိဳင္တအ္ ညံင္ဂြံပေလဝ္မာန္ ကုႝကသပ္ညာဏ္နဲကဲ ဂြံပေလဝ္ေလဝ္ဟြံပ။ ဟုီဂးဒဿံင္ မဗၜးႏူေသှာတ္ဗၞတ္ ညံင္ကုႝဇကုမြဲခိုဟ္အိုတ္ ညံင္ရဵဆာန္ေဗာ္ ဆာန္ဂကူအိုတ္အေစာန္ရ။ သကအ္ရဲ သၢံင္ေဍာတ္တ္ ညးမစိုပ္တဿိ ေကုာံ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ မိင္ဒးမၢး စိုတ္ဒးလုီ စိုတ္ဓါတ္ဒးေစွ္အာေရာင္ဂွ္ ဟြံညာတ္ရ။ လဟုီေဍဟ္တအ္ဂွ္ ဟုီဂးသာ္ဏအ္မွ မှိဟ္ဂြံတီဂၜိဳင္တုဲ ဂြံပေလဝ္ျပဟ္ဟ္မာန္ေရာင္ သၢးရ။ ပြသာ္ဏအ္ဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ပြပတုဲဖုႝ သၸဂုဏ္ကုႝသှ ပလုီေဗာ္ေရာင္ဂွ္ ေဍဟ္တအ္ဟြံေတဿာ္ရ။ ကေမၜာန္မြဲမြဲ ဂြံအံင္ဇှးဂွ္ ဒးသၜဳင္ဒဿံင္စိုတ္ဓါတ္သာ္ဏအ္ဂွ္ ဝိုတ္ဒဿံင္သတိရ။ ပေရင္ဟုီဂးေဖ်ဟ္စိုတ္ဓါတ္သာ္ဏအ္ဂွ္ မှိဟ္မိင္ေလဝ္ စိုတ္ဓါတ္ေစွ္၊ မှိဟ္ဟုီေလဝ္ စိုတ္ဓါတ္ေစွ္၊ ေဗာ္ေလဝ္သိကၡာေစွ္ေရာင္တုဲ ဒွ္ဒဿံင္ကေမၜာန္ဒစုႝဒစးကရဵဒဿံင္စး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးမြဲကုီေရာင္။

ပြပေရအ္ပေရအ္ ပြမဒစုႝဒစးကရဵစး ကုဂၜံင္တရဵပၜန္ဂတးတအ္ဂွ္ ပု႙ရဲပၜန္ဂတးတအ္ လဿိဳန္သၵးေသၛဝ္ေဂၜပ္ ငၛးတးပေသာင္ဖအးပၲိတ္ေထာအ္ ႏူဗြိဳင္ကေမၜာန္ပု႙ေရာင္။ ေပှာ္ေထာင္ၿပိဳဟ္ဂွ္ကဿာတ္၊ ဍာ္ႏြံဒဿံင္ ပႜဲဂၜဳင္ဂွ္သာတ္ပၲိတ္တုဲ ဂၜဳင္သာသာဂွ္ ဂစာန္ဒုန္ေဟင္ တရဵတိုင္ပၠဵပု႙ဂွ္ စိုပ္ျပဟ္ဟ္မာန္ေရာင္။

သၢံင္မာံဟံ

(ႏူ လိက္ေလဿင္လ်းတဿိ ကှပ္ -၄- မုက္ ၃-၄၊ ဌာနပေရင္ကေမၜာန္ေဗာ္ (ဗဟုႝ) ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ၊ ၁၉၉၄ ဂိတုေဂ်ာန္ဂ်ဝါရ႘)